२१ चैत्र,जनकपुर धाम(आशिष कुमार) : नेपालका ऐतिहासिक र धार्मिक महत्व भएका क्षेत्रहरू मध्ये एक हो। यहाँको प्रमुख आकर्षण भनेको जानकी मन्दिर हो, जसले केवल धार्मिक भक्ती मात्र होइन, सांस्कृतिक र ऐतिहासिक धरोहरको रुपमा पनि ठूलो स्थान ओगटेको छ। तर, पछिल्ला वर्षहरूमा यहाँका मन्दिरको जग्गामा अतिक्रमण बढिरहेको छ, जसका कारण मन्दिरको भूमि व्यवस्थित रूपमा प्रयोग नहुनु, त्यसको समृद्धि र सुरक्षा जोखिममा पर्ने अवस्था पैदा भएको छ।
अतिक्रमणको अवस्था
जनकपुर धामका मन्दिरहरूको जग्गामा अतिक्रमणको मुख्य कारण भनेको अनियन्त्रित शहरीकरण र भूमि धनीहरूको स्वार्थी प्रवृत्ति हो। यहाँको मन्दिर क्षेत्रको जग्गामा साना र ठूला व्यावासिक भवन, अस्पताल र अन्य संरचनाहरू निर्माण भइरहेका छन्। यी निर्माणहरूले मन्दिरको धार्मिक वातावरण र ऐतिहासिक मूल्यमा ठूलो असर पुर्याइरहेका छन्। मन्दिरको संरक्षण र विकासमा सहकार्य गर्ने बजाय, केही निजी क्षेत्रका व्यावसायिक उद्देश्यहरूले मन्दिरको भूमिमा कब्जा गर्ने काम गरेको छ।
प्रशासनको मौनता
सम्पूर्ण प्रशासन, स्थानीय निकाय र गुठिका अधिकारीहरू यो अवस्थाबारे मौन छन् भनेको जनतामा गहिरो चिन्ता उत्पन्न भएको छ। जनकपुरको ऐतिहासिक र धार्मिक महत्त्वलाई मध्यनजर राख्दा, यहाँको मन्दिर र त्यसको आसपासको जग्गाको संरक्षण गर्न प्रशासनको भूमिकाले ठूलो महत्व राख्छ। तर, यस विषयमा प्रशासनको चुपचाप रहने र जनताको चिन्तालाई सम्बोधन नगर्ने प्रवृत्ति देखिन्छ।
अतिक्रमणलाई रोक्नका लागि कानूनी र प्रशासनिक पहलहरूको अभाव, साथै स्थानीय निकाय र गुठिको लापरवाहीले यस समस्यालाई अझ जटिल बनाएको छ। सरकारी निकायहरूको कम रुचि र मन्दिर व्यवस्थापनसँगको समन्वयको कमीले गर्दा मन्दिरको जग्गामा बढ्दो अतिक्रमणलाई नियन्त्रण गर्न कठिनाइ भएको छ।
समाधानका उपाय
यस समस्याको समाधानका लागि विभिन्न कदमहरू चाल्न आवश्यक छ :
क) कानूनी कारवाही : मन्दिरका जग्गामा अतिक्रमण गर्ने व्यक्तिहरू र संस्थाहरूप्रति कडा कानूनी कारवाही गर्नु पर्नेछ। यसका लागि सरकारी निकाय र स्थानीय प्रशासनको सहकार्य आवश्यक छ।
ख) मन्दिर संरक्षण आयोगको गठन : मन्दिर र धार्मिक स्थलहरूको संरक्षणका लागि एक आयोगको गठन गर्नु जसले समग्र क्षेत्रको विकास र संरक्षण सुनिश्चित गर्न सकून्।
ग) सार्वजनिक सचेतना अभियान : जनकपुरको ऐतिहासिक र धार्मिक महत्त्वको बारेमा जनचेतना बढाउनु पर्नेछ, जसले गर्दा स्थानीय समुदाय र पर्यटकहरू मन्दिर र त्यसको संरक्षण प्रति बढी सचेत र जिम्मेवार बनून्।
घ) संरक्षण र विकासमा समन्वय : स्थानीय निकाय र मन्दिर प्रशासनले सहकार्य गरेर, मन्दिरको आसपासको वातावरण र धरोहरलाई सुरक्षित राख्दै, विकासका कामहरूलाई सही दिशा दिने योजना बनाउनु पर्नेछ।
निष्कर्ष
जनकपुर धामको मन्दिर जग्गामा बढ्दो अतिक्रमण र प्रशासनको मौनता केवल कानूनी र प्रशासनिक चुकताको समस्या मात्र होइन, धार्मिक र सांस्कृतिक धरोहरको सखापता भएको गम्भीर संकेत हो। यसलाई सुधार्नका लागि सरकारले, स्थानीय निकाय र समाजका सबै तहले मिलेर काम गर्न आवश्यक छ। जनकपुरका मन्दिरहरूको संरक्षण र समृद्धिका लागि सशक्त पहलहरू आवश्यक छन्।
आफ्नो प्रतिकृया दिनुहोस्