१४ कार्तिक,कार्तिक कृष्ण षष्ठी,मटिहानी,(महोत्तरी): विकास प्रतिको प्रतिबद्धता, जनताको सेवामा सक्रियता र सामाजिक उत्तरदायित्वलाई स्थानीय नेतृत्वको महत्त्वपूर्ण आधार मानिन्छ। महोत्तरीको ऐतिहासिक तथा धार्मिक नगरी मटिहानी नगरपालिकाका नगरप्रमुख हरि प्रसाद मण्डलले दुई कार्यकाल देखि नगरको नेतृत्व सम्हाल्दै सडक पूर्वाधार, शिक्षा, स्वास्थ्य, विपद् व्यवस्थापन, सामाजिक सुरक्षा तथा धार्मिक पर्यटनका क्षेत्रमा विभिन्न कार्यक्रम अघि बढाएका छन्। २०७४ र २०७९ सालको स्थानीय तह निर्वाचनमा लगातार नगर प्रमुखमा निर्वाचित मण्डलको नेतृत्वमा नगरपालिकाले विकास सँगै सामाजिक सेवाका कार्यक्रमलाई समेत प्राथमिकता दिएको देखिन्छ।
मण्डलको दोस्रो कार्यकालको सुरुवात नै नगरवासीको सुरक्षासँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने दुई महत्त्वपूर्ण निर्णयबाट भएको थियो। पदभार ग्रहण गरे लगत्तै उनले नगर क्षेत्रमा आगलागीका घटना नियन्त्रण गर्न वारुणयन्त्र (दमकल) खरिद गर्ने र सामुदायिक विद्यालयमा कक्षा ११ मा अध्ययनरत सम्पूर्ण छात्रालाई साइकल वितरण गर्ने निर्णयमा हस्ताक्षर गरेका थिए। स्थानीय आवश्यकतालाई ध्यानमा राखेर गरिएको उक्त निर्णयले उनको दोस्रो कार्यकालको प्राथमिकता पूर्वाधारसँगै नागरिकको सुरक्षा र शिक्षामा पनि केन्द्रित रहेको देखाएको थियो।
मटिहानीमा विगतमा पटक पटक आगलागीका घटनाबाट ठूलो जनधनको क्षति हुँदै आएको थियो। विशेष गरी बाक्लो बस्ती, साँघुरा सडक र आगलागी नियन्त्रणका लागि आफ्नै दमकल नहुँदा स्थानीयले कठिनाइ भोग्नु परेको थियो। यही समस्यालाई मध्यनजर गर्दै नगरपालिकाले दमकल खरिद गरी २०८० असार ३१ गते देखि सञ्चालनमा ल्यायो। नगर प्रमुख मण्डलले दमकल सञ्चालन कार्यविधि बनाएर नगरका ६ हजार ४६० घरधुरीलाई पहिलो प्राथमिकतामा राख्ने र आवश्यकता अनुसार छिमेकी स्थानीय तहलाई समेत सेवा उपलब्ध गराउने योजना सार्वजनिक गरेका थिए।
यस निर्णयलाई स्थानीय नागरिकले नगरको सुरक्षाका लागि गरिएको महत्त्वपूर्ण पहलका रूपमा लिएका थिए। दमकल खरिद गर्ने प्रतिबद्धता पूरा भएको भन्दै स्थानीय राजाराम सहनीले नगरप्रमुखको प्रशंसा गरेको समाचार समेत प्रकाशित भएको थियो।दमकल सञ्चालनमा आएपछि नगरपालिकाको विपद् व्यवस्थापन क्षमतामा एउटा महत्त्वपूर्ण साधन थपिएको छ। २०८१ वैशाखमा मटिहानी–६ को जरलहवा बस्तीमा भीषण आगलागी हुँदा करिब ११० घर जलेर नष्ट भएका थिए।
उक्त घटनामा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, स्थानीयवासी तथा दमकलहरूको सहयोगमा आगो नियन्त्रणमा लिइएको थियो। नगर प्रमुख मण्डलले घटनास्थलको अवस्था र उद्धार तथा राहत कार्य बारे प्रदेश सरकारका मुख्यमन्त्रीलाई जानकारी गराउँदै पीडित परिवारको राहत र पुन:स्थापनाका लागि पहल गरेका थिए। आगलागी पछि खानेकुरा, पानी, त्रिपाल तथा अन्य आवश्यक सामग्री उपलब्ध गराउने काममा नगरपालिका सक्रिय भएको थियो।
शिक्षा क्षेत्रमा पनि मण्डलको नेतृत्वमा निरन्तरता पाएको कार्यक्रम छात्रा साइकल वितरण हो। आर्थिक तथा भौगोलिक कारणले छात्राहरूको विद्यालय आवागमनमा कठिनाइ नहोस् र उच्च शिक्षामा उनीहरूको पहुँच बढोस् भन्ने उद्देश्यले नगरपालिकाले २०७६ सालदेखि कक्षा ११ मा अध्ययनरत छात्रालाई साइकल वितरण गर्दै आएको छ। विभिन्न वर्षमा ५३, ६२ तथा ५८ जना छात्रालाई साइकल वितरण गरिएको समाचार सार्वजनिक भएका छन्। यस कार्यक्रमले विशेषगरी ग्रामीण बस्तीबाट विद्यालय पुग्नुपर्ने छात्राहरूलाई आवागमनमा सहजता प्रदान गरेको छ।
नगर प्रमुख मण्डलले छोरी शिक्षालाई प्रोत्साहन गर्ने उद्देश्यले कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिँदै आएका छन्।नगरपालिकाले शिक्षा क्षेत्रमा मैथिली भाषाको संरक्षण तथा प्रवर्द्धन, विपन्न तथा जेहेन्दार विद्यार्थीलाई छात्रवृत्ति, शैक्षिक सामग्री वितरण र प्रविधिमैत्री शिक्षाका कार्यक्रमलाई समेत प्राथमिकतामा राखेको छ। स्थानीय भाषा, संस्कृति र पहिचानलाई विद्यालय शिक्षासँग जोड्ने प्रयासले मटिहानीको मौलिक सांस्कृतिक पहिचान संरक्षणमा पनि योगदान पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
सामाजिक सुरक्षाका क्षेत्रमा ज्येष्ठ नागरिकप्रति लक्षित कार्यक्रम पनि उल्लेखनीय छन्। बढ्दो गर्मी र लामखुट्टेको समस्याबाट ज्येष्ठ नागरिकलाई राहत दिने उद्देश्यले नगरपालिकाले ८२ वर्ष माथिका १४० जना ज्येष्ठ नागरिकलाई नि:शुल्क पङ्खा तथा झुल वितरण गरेको थियो। उमेरका कारण बढी जोखिममा रहने ज्येष्ठ नागरिकको दैनिक जीवनलाई सहज बनाउने उद्देश्यले सञ्चालन गरिएको यो कार्यक्रम स्थानीय सरकारको सामाजिक उत्तरदायित्वसँग जोडिएको छ।
त्यसैगरी, अपाङ्गता भएका व्यक्तिको सहज आवागमन र आत्मनिर्भरता अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले २०८३ असोज २६ गते नगरपालिकामा ४० जना लाभग्राहीलाई ह्वीलचेयर उपलब्ध गराउने कार्यक्रमको शुभारम्भ गरिएको छ। स्वास्थ्य कार्यालय महोत्तरीको सहयोग तथा नगरपालिकाको समन्वयमा सञ्चालन भएको यस कार्यक्रमले शारीरिक अपाङ्गता भएका व्यक्तिलाई दैनिक जीवनयापन र सामाजिक गतिविधिमा सहभागी हुन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। नगर प्रमुख मण्डलले स्वयं कार्यक्रमको शुभारम्भ गरेका थिए।
नागरिकले सरकारी सेवा लिन नगर कार्यालय वा वडा कार्यालय सम्म धाउनुपर्ने बाध्यता कम गर्ने उद्देश्यले नगरपालिकाले एकीकृत घुम्ती सेवा शिविर–२०८२ पनि सञ्चालन गरेको छ। नगरप्रमुख मण्डलले उद्घाटन गरेको उक्त शिविर मार्फत योजना सम्झौता, व्यवसाय दर्ता तथा नवीकरण, ज्येष्ठ नागरिक परिचयपत्र, अपाङ्गता परिचयपत्रका लागि आवेदन, नि:शुल्क स्वास्थ्य परीक्षण तथा औषधि वितरण, माटो परीक्षण, कृषि सामग्री वितरण, पशुपन्छी सम्बन्धी परामर्श र सामाजिक सुरक्षा सेवासमेत नागरिकको घरदैलो नजिक पुर्याउने व्यवस्था गरिएको थियो। एउटै शिविरबाट विभिन्न शाखाका सेवा उपलब्ध गराउने यस प्रयासले स्थानीय प्रशासनलाई नागरिकमैत्री बनाउने उद्देश्य राखेको छ।
नगर प्रमुख मण्डलको सामाजिक उत्तरदायित्व नगरको सीमाभित्र मात्र सीमित देखिँदैन। २०८३ भदौमा रसुवा, नुवाकोट लगायतका जिल्लामा आएको बाढीपछि उद्धार तथा राहतका लागि मटिहानी नगरपालिकाले प्रधानमन्त्री दैवीप्रकोप उद्धार कोषमा पाँच लाख रुपैयाँ सहयोग गर्ने निर्णय गरेको थियो। नगर कार्यपालिकाको बैठकबाट गरिएको उक्त निर्णयअनुसार रकम सहयोग गरिएको नगरप्रमुख मण्डलले सार्वजनिक गरेका थिए। साथै, बाढीका कारण सम्पर्कविहीन भएका मटिहानी–७ का गंगाराम मण्डलसहित अन्य व्यक्तिको खोजी तथा उद्धारका लागि समेत उनले सरकारको ध्यानाकर्षण गराएका थिए। आफ्नो नगरका नागरिक मात्र नभई विपद्मा परेका अन्य जिल्लाका नागरिकलाई समेत सहयोग गर्ने यो कदम स्थानीय सरकार बीचको मानवीय सहकार्यको उदाहरण बनेको छ।
यसअघि २०७६ सालमा मटिहानी नगरपालिका वडा नं. २ र ३ अन्तर्गत बरदाहा तथा आवरका बाढी प्रभावित २० परिवारलाई नेपाल रेडक्रस सोसाइटी महोत्तरी शाखाको सहयोग र नगरपालिकाको समन्वयमा त्रिपाल, लत्ताकपडा तथा आवश्यक राहत सामग्री वितरण गरिएको थियो। विपद्का समयमा प्रभावित परिवार सम्म राहत पुर्याउने काममा नगर प्रमुखको सक्रिय सहभागिता रहँदै आएको विभिन्न समाचार तथा नगरपालिकाका अभिलेखले देखाउँछन्।
मटिहानीको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष यसको धार्मिक तथा ऐतिहासिक पहिचान हो। मिथिला सभ्यताको ऐतिहासिक केन्द्रका रूपमा परिचित मटिहानी मठ, धार्मिक पोखरी, मन्दिर तथा अन्य सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण र प्रवर्द्धनलाई नगरपालिकाले विकासको प्राथमिकतासँग जोडेको छ। धार्मिक पर्यटनको सम्भावनालाई आर्थिक गतिविधि र स्थानीय रोजगारीसँग जोड्ने उद्देश्यले सम्पदाको संरक्षण, सौन्दर्यीकरण तथा पर्यटकमैत्री पूर्वाधार निर्माणका कार्यक्रम अघि सारिएका छन्। ऐतिहासिक मटिहानी मठलाई विश्व सम्पदा सूचीमा सूचीकृत गराउन संघीय सरकारसँग पहल गर्ने विषय समेत नगरपालिकाको आगामी नीति तथा कार्यक्रममा समावेश गरिएको छ।
कृषि क्षेत्रलाई पनि नगरको आर्थिक विकासको महत्त्वपूर्ण आधारका रूपमा अघि सारिएको छ। किसानको उत्पादन वृद्धि, सिँचाइ सुविधा, माटो परीक्षण, कृषि सामग्री तथा पशुपालन सम्बन्धी परामर्शलाई स्थानीय सेवासँग जोड्ने प्रयास गरिएको छ। एकीकृत घुम्ती सेवा शिविर मार्फत किसानलाई माटो परीक्षण, तरकारीको मिनी किट वितरण तथा पशुपन्छी सम्बन्धी सेवा उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिएको छ।
त्यसैगरी, नगरप्रहरीको व्यवस्थित परिचालन, बजार व्यवस्थापन, सार्वजनिक स्थलको संरक्षण, सरसफाइ, सडक अतिक्रमण नियन्त्रण तथा स्थानीय सुरक्षा व्यवस्थालाई नगरको संस्थागत विकाससँग जोडेर अघि बढाउनु पनि महत्त्वपूर्ण छ। यस क्षेत्रमा नगरपालिकाले गरेका कामको विस्तृत आधिकारिक विवरण सार्वजनिक रूपमा पुष्टि हुन नसकेकाले नगरप्रहरीको दरबन्दी, परिचालन र उपलब्धिसम्बन्धी थप विवरण सार्वजनिक भए यसले मटिहानीको प्रशासनिक सुधारको पक्षलाई अझ स्पष्ट पार्नेछ।
समग्रमा हेर्दा हरि प्रसाद मण्डलको दुई कार्यकालको नेतृत्वमा मटिहानी नगरपालिकाले दमकल सञ्चालन, छात्रा साइकल वितरण, ज्येष्ठ नागरिकलाई राहत सामग्री, अपाङ्गता भएका व्यक्तिका लागि ह्वीलचेयर, घरदैलोमै सेवा पुर्याउने घुम्ती शिविर तथा विपद्का बेला राहत सहयोग जस्ता विभिन्न कार्यक्रम सञ्चालन गरेको देखिन्छ। यी कार्यक्रमले स्थानीय विकासलाई सडक र भवन निर्माणमा मात्र सीमित नराखी शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक सुरक्षा र मानवीय सेवासँग जोड्ने प्रयासलाई उजागर गर्छन्।
दुई पटक जनताको विश्वास प्राप्त गरेर नगरप्रमुखको जिम्मेवारी सम्हालिरहेका मण्डलका लागि यी कार्यक्रमलाई अझ प्रभावकारी बनाउँदै दीर्घकालीन विकासका योजनालाई निरन्तरता दिनु महत्त्वपूर्ण हुनेछ। मटिहानीको ऐतिहासिक पहिचान, धार्मिक पर्यटनको सम्भावना र स्थानीय नागरिकका आधारभूत आवश्यकतालाई एकीकृत रूपमा सम्बोधन गर्न सकिए नगरलाई समृद्ध, व्यवस्थित र पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा अघि बढाउने लक्ष्य थप बलियो बन्न सक्छ।
आफ्नो प्रतिकृया दिनुहोस्