सडक, पुल र मोबाइल नेटवर्क अवरुद्ध भएका बेला Starlink को प्रस्तावले विपद् सञ्चार व्यवस्थामाथि नयाँ बहस
१४ भदौ कृष्ण द्वितीया,(आशिष कुमार मण्डल),काठमाडौँ : नेपालमा आएको विनाशकारी बाढी तथा पहिरोका कारण सडक, पुल, फाइबर र मोबाइल सञ्चार संरचनामा क्षति पुगेको अवस्थामा विपद्का बेला वैकल्पिक सञ्चार प्रणालीको आवश्यकता झन् स्पष्ट भएको छ। यही बीचमा अन्तरिक्षमा आधारित इन्टरनेट सेवा प्रदायक Starlink ले नेपाललाई आपत्कालीन सञ्चार सहयोग उपलब्ध गराउन तयार रहेको जनाएको छ।
Starlink ले सामाजिक सञ्जाल मार्फत नेपाल र तिब्बत सीमा क्षेत्रका बाढी प्रभावित नागरिकप्रति सहानुभूति व्यक्त गर्दै नेपाल सरकार तथा मानवीय सहायता साझेदारहरूलाई सहयोग गर्न Starlink का किटहरू पठाउन र निःशुल्क सेवा उपलब्ध गराउन तयार रहेको जनाएको हो।
तर त्यसका लागि नेपाल सरकारबाट अनुमति आवश्यक पर्ने Starlink को भनाइ छ।
Starlink का अनुसार सडक, पुल तथा मोबाइल नेटवर्क नै अवरुद्ध भएको अवस्थामा स्याटेलाइट सञ्चारले उद्धार टोलीबीच समन्वय, खोज तथा उद्धार, मेडिकल टोली सँग सम्पर्क र प्रभावित परिवारसम्म सूचना पुर्याउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छ।
कम्पनीले पर्याप्त विद्युत् स्रोत र आकाशको स्पष्ट दृश्य उपलब्ध भएमा Starlink किटबाट केही मिनेटमै उच्च गतिको र कम विलम्बता भएको इन्टरनेट सेवा सञ्चालन गर्न सकिने दाबी गरेको छ।
यसले नेपालमा उठाएको ठूलो प्रश्न
Starlink को यो प्रस्ताव केवल एउटा विदेशी प्रविधि कम्पनीले दिएको सहयोगको घोषणा मात्र होइन। यसले नेपालमा विपद्का बेला सञ्चार पूर्वाधारको वैकल्पिक व्यवस्था कति तयार छ? भन्ने गम्भीर प्रश्न पनि उठाएको छ।
नेपालमा सामान्य अवस्थामा मोबाइल टावर र फाइबर नेटवर्कले सञ्चारको ठूलो हिस्सा धानिरहेका छन्। तर बाढी, पहिरो वा भूकम्पका बेला टावरमा विद्युत् नपुग्दा, फाइबर काटिँदा वा सडकमार्ग नै अवरुद्ध हुँदा परम्परागत सञ्चार प्रणाली एकैपटक कमजोर बन्न सक्छ।
यस्तो अवस्थामा स्याटेलाइटमा आधारित सञ्चार प्रणालीलाई आपत्कालीन ब्याकअप नेटवर्क का रूपमा प्रयोग गर्न सकिने सम्भावना फेरि चर्चामा आएको छ।
पहिले उठेको प्रश्नमा Starlink को घोषणाले थप्यो नयाँ आयाम
नेपालमा विपद्का बेला वैकल्पिक स्याटेलाइट सञ्चारको आवश्यकता सम्बन्धी बहस भइरहेका बेला आएको Starlink को यो प्रस्तावले विषयलाई अझै प्रत्यक्ष बनाएको छ।
प्रश्न अब केवल “नेपालमा Starlink आवश्यक छ कि छैन?” भन्नेमा सीमित छैन।
प्रश्न यो पनि हो !
“जब एउटा विश्वव्यापी स्याटेलाइट कम्पनी विपद्को समयमा निःशुल्क सहयोग गर्न तयार हुन्छ, नेपालले त्यसलाई कसरी, कुन कानुनी संरचना अन्तर्गत र कति छिटो आपत्कालीन सेवामा प्रयोग गर्न सक्छ?”
विपद्को समयमा सञ्चार केही घण्टा अवरुद्ध हुनु पनि उद्धारका लागि ठूलो चुनौती बन्न सक्छ। त्यसैले स्याटेलाइट इन्टरनेटलाई व्यावसायिक इन्टरनेटको विकल्प मात्र नभई राष्ट्रिय विपद् सञ्चार प्रणालीको ब्याकअप का रूपमा हेर्नु पर्ने बहस बलियो भएको छ।
अब सरकारको भूमिकामाथि नजर
Starlink ले आफ्नो तर्फ बाट किट र निःशुल्क सेवा उपलब्ध गराउन तयार रहेको स्पष्ट गरिसकेको छ। अब मुख्य विषय नेपाल सरकारको प्रतिक्रिया र अनुमति प्रक्रिया बन्न पुगेको छ।
यदि सरकारले आवश्यक समन्वय र अनुमति छिटो उपलब्ध गराउन सकेमा बाढी तथा पहिरोबाट सञ्चारविहीन भएका क्षेत्रमा यस्तो प्रविधिको प्रयोग तत्काल राहतका लागि उपयोगी हुन सक्छ।
तर दीर्घकालीन रूपमा भने नेपालले प्रत्येक विपद्का बेला बाह्य सहयोगको प्रतीक्षा गर्ने होइन, आफ्नै राष्ट्रिय आपत्कालीन स्याटेलाइट सञ्चार रणनीति तयार गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ।
बाढीले सडक र पुल मात्र बगाएको छैन—यसले नेपालको सञ्चार पूर्वाधार कति लचिलो छ भन्ने प्रश्न पनि सतहमा ल्याएको छ। र यही संकटको बीचमा Starlink को प्रस्तावले एउटा सम्भावित वैकल्पिक बाटो देखाएको छ।
अब प्रश्न प्रविधि उपलब्ध छ कि छैन भन्ने होइन; प्रश्न त्यसलाई आवश्यक परेको बेला प्रयोग गर्न नेपाल तयार छ कि छैन भन्ने हो।
आफ्नो प्रतिकृया दिनुहोस्