२०७९ मा जितेकाहरूको अग्निपरीक्षा : २०८४ मा फेरि दोहोरिएला जनताको विश्वास ?

७ भदौ,साउन शुक्ल एकादशी,जनकपुरधाम,(आशिष कुमार मण्डल) : स्थानीय तह निर्वाचन, २०७९ तथा प्रदेशसभा निर्वाचन, २०७९ मा जनताको मतबाट विजयी भएका जन प्रतिनिधिहरूका लागि अबको २०८४ सालको निर्वाचन अर्को महत्वपूर्ण अग्निपरीक्षा बन्ने देखिएको छ।

पाँच वर्षको कार्यकालमा आफूले गरेका काम, जनतासँगको सम्बन्ध, विकास निर्माणमा देखाएको सक्रियता र राजनीतिक छविका आधारमा विगतमा विजयी भएका उम्मेदवारहरूको पुन: निर्वाचन यात्रा तय हुने सम्भावना छ।२०७९ को निर्वाचनमा धेरै पुराना राजनीतिक दलका उम्मेदवारसँगै स्वतन्त्र उम्मेदवार र नयाँ राजनीतिक शक्तिका प्रतिनिधिले समेत जनताको समर्थन प्राप्त गरेका थिए।

निर्वाचन आयोगको तथ्यांकअनुसार स्थानीय तह निर्वाचनमा प्रमुख, उपप्रमुख, अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, वडाध्यक्ष तथा सदस्य गरी ठूलो संख्यामा जनप्रतिनिधि निर्वाचित भएका थिए। त्यस्तै, २०७९ को प्रदेशसभा निर्वाचनमा प्रत्यक्षतर्फ निर्वाचित भएका सदस्यसँगै समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीबाट पनि विभिन्न दलका प्रतिनिधि प्रदेशसभामा पुगेका थिए। निर्वाचन आयोगका अनुसार प्रदेशसभा निर्वाचनमा प्रत्यक्ष र समानुपातिक गरी कुल ५५० जना सदस्य निर्वाचित भएका थिए।

अब मुख्य प्रश्न– २०८४ मा कसले दोहोर्याउला जित?

२०७९ मा विजयी हुनु र २०८४ मा पुन: विजयी हुनु एउटै कुरा होइन। पाँच वर्षको कार्यकालमा जनताले प्रतिनिधिको काम गर्ने शैली, पहुँच, पारदर्शिता, विकासको अवस्था र व्यक्तिगत व्यवहारलाई नजिकबाट मूल्यांकन गर्ने अवसर पाएका हुन्छन्।

यसकारण २०८४ को निर्वाचनमा २०७९ का विजयी उम्मेदवारहरूलाई मुख्यत: चार वर्गमा हेर्न सकिन्छ।

१. राम्रो काम गर्ने जनप्रतिनिधि

आफ्नो क्षेत्रमा सडक, खानेपानी, शिक्षा, स्वास्थ्य, कृषि, रोजगार, सरसफाइ, पर्यटन तथा पूर्वाधार विकासमा देखिने काम गर्न सफल भएका जनप्रतिनिधिको पुनः जित्ने सम्भावना तुलनात्मक रूपमा बलियो हुन सक्छ।

जनताले ‘काम गरेको नेता’ र ‘भाषण मात्र गर्ने नेता’बीचको फरक छुट्याउने सम्भावना बढी हुन्छ। स्थानीय तहमा त जन प्रतिनिधिको दैनिक काम प्रत्यक्ष देखिने भएकाले यसको प्रभाव झनै महत्वपूर्ण हुन्छ।

२. जनतासँग दूरी बढाएका जनप्रतिनिधि

निर्वाचन जितेपछि जनतासँगको सम्पर्क कमजोर बनाएका, आफ्ना मतदाताको गुनासो नसुनेका वा पाँच वर्षमा अपेक्षित काम गर्न नसकेका जनप्रतिनिधिका लागि २०८४ कठिन बन्न सक्छ।२०७९ मा प्राप्त मतलाई स्थायी राजनीतिक सम्पत्ति ठान्नु उनीहरूका लागि ठूलो गल्ती हुन सक्छ। जनताको मत प्रत्येक निर्वाचनमा पुनः प्राप्त गर्नुपर्ने हुन्छ।

३. पार्टीको टिकट पाए पनि चुनौतीमा पर्नेहरू

२०७९ मा पार्टीको संगठन, गठबन्धन वा राजनीतिक समीकरणका कारण जितेका उम्मेदवारहरूका लागि २०८४ मा पार्टीभित्रको टिकट वितरण नै पहिलो चुनौती बन्न सक्छ।पार्टीले नयाँ पुस्तालाई अवसर दिने निर्णय गरेमा पुराना जन प्रतिनिधि टिकटबाटै बाहिरिन सक्छन्। त्यसैले २०७९ का विजेताको राजनीतिक भविष्य केवल जनताको लोकप्रियताले मात्र होइन, सम्बन्धित दलको आन्तरिक समीकरणले समेत निर्धारण गर्नेछ।

४. स्वतन्त्र उम्मेदवार र नयाँ राजनीतिक शक्ति

२०७९ को निर्वाचनले स्वतन्त्र उम्मेदवारका लागि पनि महत्वपूर्ण राजनीतिक सम्भावना देखाएको थियो। केही स्थानमा परम्परागत राजनीतिक दलका उम्मेदवारलाई चुनौती दिँदै स्वतन्त्र उम्मेदवार विजयी भएका थिए।२०८४ मा यस्ता उम्मेदवारहरूको वास्तविक परीक्षा अझ ठूलो हुनेछ। २०७९ को व्यक्तिगत लोकप्रियता कायम राख्न सके उनीहरू पुनः बलियो बन्न सक्छन्। तर पाँच वर्ष सम्म जनताको अपेक्षा पूरा गर्न नसके पुरानो समर्थन घट्न पनि सक्छ।

समानुपातिकबाट निर्वाचितहरूको अवस्था अझ फरक

प्रत्यक्ष निर्वाचनमा जस्तो आफ्नो निर्वाचन क्षेत्रका मतदातासँग प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने अवस्था समानुपातिक प्रणालीमा हुँदैन। समानुपातिक तर्फ दलले प्राप्त गरेको मतका आधारमा सिट निर्धारण हुने भएकाले उम्मेदवारको व्यक्तिगत लोकप्रियताभन्दा दलको मत, संगठन, राजनीतिक गठबन्धन तथा बन्दसूचीको संरचना महत्वपूर्ण हुन्छ।

२०७९ को निर्वाचनमा प्रतिनिधि सभा तथा प्रदेश सभाको समानुपातिक प्रणालीबाट विभिन्न दलका प्रतिनिधि निर्वाचित भएका थिए। प्रदेश सभामा समानुपातिक तर्फ दलले कम्तीमा १.५ प्रतिशत सदर मत प्राप्त गर्नु पर्ने व्यवस्था थियो।त्यसैले २०८४ मा समानुपातिक बाट पुन: आउन चाहने नेताहरूका लागि आफ्नो व्यक्तिगत लोकप्रियता सँगै पार्टीको मत आधार बलियो हुनु आवश्यक हुनेछ।

पार्टी बदल्नेहरूलाई पनि जनताले कसरी हेर्लान् ?

२०७९ पछि कतिपय नेताहरूले पार्टी परिवर्तन गरेका छन्, कतिपयले नयाँ राजनीतिक शक्ति रोजेका छन् भने कतिपय स्वतन्त्र राजनीतिक यात्रातर्फ लागेका छन्।२०८४ मा यस्ता नेताहरूका लागि ‘पुरानो पार्टीको मत’ र ‘व्यक्तिगत मत’ मध्ये कुन बलियो रहेछ भन्ने परीक्षण हुनेछ।

यदि मतदाताले व्यक्तिलाई प्राथमिकता दिए भने पार्टी परिवर्तन गरे पनि जित सम्भव हुन सक्छ। तर मतदाता पार्टीको चुनाव चिह्न र संगठनसँग बढी जोडिएका छन् भने पार्टी परिवर्तनले उनीहरूको राजनीतिक भविष्यमा असर पार्न सक्छ।

२०८४ मा जितको सम्भावना के कुराले निर्धारण गर्छ ?

कुनै पनि उम्मेदवारको जितको सम्भावना अहिले नै निश्चित प्रतिशतमा भन्न सकिँदैन। तर केही महत्वपूर्ण आधारबाट सम्भावना मूल्यांकन गर्न सकिन्छ।

पहिलो– पाँच वर्षको काम।
दोस्रो– जनतासँगको सम्बन्ध।
तेस्रो– स्थानीय तथा क्षेत्रीय संगठन।
चौथो– पार्टी भित्रको टिकटको अवस्था।
पाँचौँ– नयाँ उम्मेदवारको प्रभाव।
छैटौँ– गठबन्धन तथा चुनावी समीकरण।
सातौँ– स्वतन्त्र उम्मेदवारको प्रभाव।
आठौँ– मतदाताको नयाँ पुस्ताको प्राथमिकता।

यी सबै विषय २०८४ को चुनावी परिणामका निर्णायक पक्ष बन्न सक्छन्।

२०७९ को जित नै २०८४ को ग्यारेन्टी होइन

राजनीतिमा पाँच वर्ष लामो समय हो। २०७९ मा विजयी भएको व्यक्ति २०८४ सम्म आइपुग्दा लोकप्रिय पनि बन्न सक्छ र अलोकप्रिय पनि।त्यसैले २०७९ का विजेतालाई अहिले नै ‘फेरि जित्ने’ वा ‘हार्ने’ भनेर निष्कर्ष निकाल्नु हतार हुनेछ। बरु उनीहरूले आफ्नो कार्यकालमा जनताको विश्वास कति कायम राख्न सके भन्ने आधारमा मूल्यांकन गर्नुपर्ने हुन्छ।

विशेषगरी स्थानीय तहमा जन प्रतिनिधिको पाँच वर्षे कार्यकालको प्रत्यक्ष प्रभाव देखिने भएकाले २०८४ मा मतदाताले विकासका काम, सेवा प्रवाह, भ्रष्टाचारसम्बन्धी धारणा, व्यक्तिगत व्यवहार र जनताको पहुँचलाई महत्वपूर्ण आधार बनाउन सक्नेछन्।

२०८४ मा ‘कामको हिसाब’ हुने सम्भावना

२०७९ को निर्वाचनले नेपाली राजनीतिमा पुराना दलसँगै स्वतन्त्र र नयाँ राजनीतिक शक्तिको सम्भावनालाई पनि देखाएको थियो। २०८४ सम्म पुग्दा मतदाताको अपेक्षा अझ बढ्ने देखिन्छ।

२०७९ मा जितेका स्थानीय तहका प्रमुख–उपप्रमुख, वडाध्यक्ष, प्रदेशसभा सदस्य तथा समानुपातिक बाट आएका प्रतिनिधिहरूका लागि अब सबैभन्दा महत्वपूर्ण प्रश्न एउटै हुनेछ– ‘पाँच वर्षमा जनताका लागि के गर्नु भयो?’

जसले यसको सकारात्मक उत्तर दिन सक्छन्, उनीहरूको राजनीतिक यात्रा २०८४ मा पनि निरन्तर हुन सक्छ। तर विगतको जितलाई मात्र आधार बनाएर फेरि जनताको मत प्राप्त गर्न खोज्नेहरूका लागि आगामी निर्वाचन कठिन परीक्षा बन्न सक्छ।

अन्ततः २०८४ को निर्वाचन २०७९ का विजेताहरूको पुन: लोकप्रियताको मात्र होइन, पाँच वर्षको काम, राजनीतिक इमानदारी र जनतासँगको सम्बन्धको जनमत संग्रह बन्न सक्ने सम्भावना छ।

निर्वाचन आयोगले २०७९ को निर्वाचन परिणाममा प्रत्यक्ष तथा समानुपातिक दुवै प्रणालीबाट निर्वाचित प्रतिनिधिहरूको विवरण सार्वजनिक गरेको छ। आगामी निर्वाचनमा व्यक्ति, पार्टी, स्वतन्त्र उम्मेदवार वा समानुपातिक सूची—सबैको वास्तविक शक्ति भने मतदाताको निर्णय बाटै तय हुनेछ।