जनकपुर । मधेश सहित नेपालको तराई क्षेत्रमा मनाइने महत्वपूर्ण धार्मिक र सांस्कृतिक पर्व जितिया आज देखि विधिवत् रूपमा सुरु भएको छ। विशेष गरी मिथिला, मधेश, थारु, मैथिल, आदिवासी र अन्य समुदायका महिलाहरूले यो पर्वलाई आस्था र श्रद्धाका साथ मनाउने गर्छन्।
महिलाहरूले आफ्नो सन्तानको दीर्घायु, सुस्वास्थ्य र समृद्धिको कामना गर्दै कठोर ब्रत बस्ने परम्परा यस पर्वको विशेषता हो। धार्मिक मान्यता अनुसार यो पर्व वीर पुरुष जितमहान को स्मरणमा मनाइन्छ। विश्वास गरिन्छ कि जितमहानले धर्म रक्षा गर्न कठिन सङ्घर्ष र असाधारण वीरता प्रदर्शन गरेका थिए। महिलाले उनीप्रतिको श्रद्धा प्रकट गर्दै भगवानलाई प्रसन्न पार्न ब्रत बस्ने परम्परा निरन्तर चलि आएको छ।
यो पर्व तीन दिन सम्म मनाइन्छ र यसलाई अत्यन्त कठोर ब्रतमध्ये एक मानिन्छ।
पहिलो दिन (ओठगन) : महिलाले नदी, पोखरी वा धारा किनारमा गई स्नान गरी विशेष परिकार खाने गर्छन्।
दोस्रो दिन (निर्जला उपवास) : बिहानै स्नान गरेर दिनभरि एक थोपा पानी समेत नखाई ब्रत बस्ने, साँझमा कथा सुन्ने र पूजा गर्ने परम्परा छ।
तेस्रो दिन (पारण) : बिहानै स्नान गरी विशेष परिकार बनाएर पूजा गरेर ब्रत तोडिन्छ।
धार्मिक विद्वान्हरूका अनुसार, यो पर्व केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई मातृत्वको प्रतीक पनि हो। महिलाले आफ्ना सन्तान प्रतिको अपार प्रेम, समर्पण र जिम्मेवारीलाई यस अवसरमा स्पष्ट रूपमा अभिव्यक्त गर्छन्।
सामाजिक दृष्टिले पनि जितियाको महत्व गहिरो छ। महिलाहरू सामूहिक रूपमा भेला भई कथा सुन्ने, गीत गाउने, नाच्ने र पूजा गर्ने परम्पराले समुदाय बीच आपसी सम्बन्ध मजबुत बनाउँछ। यसले पारिवारिक मेलमिलाप, सामाजिक एकता र सांस्कृतिक संरक्षणमा ठूलो योगदान दिने विश्वास गरिन्छ।
यस बाहेक, जितियालाई मिथिला मधेशको सांस्कृतिक पहिचानसँग पनि जोडिएको मानिन्छ। तराईका गाउँ–गाउँमा यस पर्वले चहल पहल ल्याउने गरेको छ। बजारमा पूजा सामग्री देखि परिकारका सामान सम्मको खरिद–बिक्री बढ्ने भएकाले स्थानीय अर्थतन्त्रमा पनि सकारात्मक प्रभाव पार्ने गरेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार, जितिया केवल धार्मिक आस्था मात्र नभई सांस्कृतिक धरोहर पनि हो। यस पर्वले नयाँ पुस्तालाई परम्परा सिकाउने, महिलाको धैर्य, त्याग र मातृत्वको सम्मान गर्ने अवसर प्रदान गर्छ।
आफ्नो प्रतिकृया दिनुहोस्