जनकपुरधाम, २० कार्तिक । जनकपुरधाम लगायत अन्य हिन्दु बसोबास क्षेत्रमा आज भाइटीका पर्वको(भैयादूज) अवसरमा दिदीबहिनीले आफ्ना दाजुभाईलाई श्रद्धा, आस्था र निष्ठाका साथ दीर्घायु, आरोग्य र ऐश्वर्य प्राप्तिको कामना गर्दै परम्परा अनुसार पञ्चरंगी वा सप्तरंगी टीका लगाएर दाजुभाईको दीर्घायुको कामना गरेका छन् । हिंदू पंचांग अनुसार हरेक वर्ष यमपञ्चक समेत भनिने भाई टीका (भैयादूज) तिहारको पाँचौँ दिन अर्थात् कार्तिक शुक्ल द्वितीया तिथिका दिन यो पर्व विशेष उत्साहका साथ मनाइन्छ ।
भाई टिकाको पर्व लाई लामो समयसम्म भेटघाट नभएका दाजुभाइसँग भेटघाट हुने, सम्बन्धमा आएको चिसोपन हटाई मिलन गराउने तथा सम्बन्धलाई अझ दिगो बनाउने माध्यमका रूपमा लिइन्छ ।यो पर्व दिदीले भाइ लाई र बहिनीले दाजुलाई अनि त्यसैगरी भाइले दिदीलाई र दाजुले बहिनीलाई विशेष मान-सम्मानका साथ विधिपूर्वक पूजाआजा गर्ने, मेवा-मिष्ठान्न आदि मनपर्ने कुरा ख्वाउने, दिदीबहिनीलाई दान-दक्षिणा एवं वस्त्र आदि दिने परम्परा छ ।
परापूर्वकालमा बहिनी यमुनाले यसै दिन आफ्नो भावना अन्तर्निहित गरेको पाइन्छ । दाजु यमराजलाई विशेष मान-सम्मान गर्दै भाइपूजा गरेको धार्मिक महत्त्व छ । यमपञ्चकका पाँच दिन यमराजले यमुनाको घरमा बास गर्छन् भन्ने हाम्रो धार्मिक विश्वास छ ।धार्मिक कथा अनुसार भगवान सुर्य नारायण कि पत्नी को नाम छाया थियो उनको कोख बाट यम तथा यमुना को जन्म भएको थियो। यमुना यमराज संग अत्यन्त स्नेह गर्थिन।
बहिनि यमुनाले भाई यमराज संग पटक पटक आग्रह गर्ने-गर्थी कि आफ्ना इष्ट मित्र संग मेरो घर आई भोजन गर्ने गर। आफ्ना कार्यमा व्यस्त यमराज यस कुरा लाइ टाल्ने गर्थे। कार्तिक शुक्ल दिन बहिनि यमुनाले फेरी भाई यमराज लाई भोजनको निमन्त्रणा दी आफ्नो घर आउन भनि वचनबद्ध गराई। यमराजले सोचे कि म, त प्राण हरण गर्ने व्यक्तित्व हुँ। मलाई कसैले पनि आफ्नो घर बोलाउन चाहदैन, बहिनि यमुना ले जुन सद्भाव संग मलाई बोलाई राखेछन , त्यसलाई पालन गर्नु मेरो धर्म हो भनि उनि यमुनाको घर तिर निस्किदा नरकमा रहेका तमाम जीवलाई मुक्त गरि दिए।
भाइ लाई आफ्नो घरमा आएको देखेर बहिनि यमुना अत्यन्त प्रशन्न भई स्नान तथा पुजा गरि अनेक प्रकारको व्यंजन परोसी यमराजलाई खुवाईन । बहिनि यमुनाको अतिथ्य सत्कार देखेर यमराज अत्यन्त प्रशन्न भई उनलाई वरदान माँगन आग्रह गरे। यमुनाले भनिन कि हे भद्र, तपाइँ प्रति वर्ष यसै दिन मेरो घर आउनु होस्।
म जस्तै जुन पनि दिदि बहिनिले आफ्नो भाई लाई आदर सत्कार गरि टिका गरेको खण्डमा उसलाई तपाइँ को (मृत्यु) भय न रहोस। यमराज तथास्तु भनि बहिनि लाई अनेक वस्त्राभुषण दिएर यमलोक फर्के। यसै दिन देखि यस पर्व को परम्परा शुरु भयो। मान्यता रहेको छ, कि जसले बहिनि को अतिथ्य स्वीकार गर्छन त्यसलाई यम को कुनै भय रहदैन।
आफ्नो प्रतिकृया दिनुहोस्