(सुजन तिमल्सिना),२ चैत,काठमाडौं ।पाशुपत क्षेत्रको ऐतिहासिक तथा धार्मिक महत्त्व बोकेको बछलेश्वरी, बज्रेश्वरी र आकाश भैरवसँग सम्बन्धित परम्परागत जात्राको औपचारिक सुरुवात भएको छ। दुदुच्याच्या अर्थात् निमन्त्रणा पूजा सम्पन्न भएपछि आइतबार साँझ बज्रेश्वरीको विशेष देश द्वार पूजा विधिवत् रूपमा सम्पन्न गरिएको हो।
तिलगंगा अगाडि रहेको पिंगला स्थान क्षेत्रमा बाटोमुनि अवस्थित देवताको रातभर विशेष पूजाअर्चना गरी पगारी बाँध्ने प्रचलन रहेको संस्कृतिविद् मुकुन्द वैद्यले जानकारी दिएका छन्। उनका अनुसार उक्त पूजामा विभिन्न नौ जातजातिको सहभागिता रहने गर्दछ, जसले परम्परागत सांस्कृतिक मूल्य र सामाजिक एकताको प्रतिविम्ब प्रस्तुत गर्छ।
जनविश्वास अनुसार यस पूजाले दानव वा अशुभ शक्तिले मानवलाई दु:ख नदिने तथा समाजमा शान्ति कायम रहने विश्वास रहि आएको छ।देश द्वार पूजा नेपाली धार्मिक–सांस्कृतिक परम्परामा अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिने विशेष अनुष्ठान हो। यो पूजा देशमा शान्ति, समृद्धि, सुरक्षा तथा समग्र जनकल्याणको कामना गर्दै सम्पन्न गरिन्छ।
परम्परागत मान्यता अनुसार यस्तो पूजाले सम्भावित विपत्ति, महामारी, अनिष्ट वा अशान्तिलाई टार्न सहयोग पुग्ने विश्वास गरिन्छ।यस अवसरमा बज्रेश्वरी, बछलेश्वरी र आकाश भैरव जस्ता शक्तिशाली देवदेवीहरूको आवाहन गरी देशको रक्षा, शान्ति र समृद्धिका लागि आशीर्वाद मागिन्छ। तान्त्रिक विधि अनुसार विशेष पूजा, हवन तथा मन्त्र उच्चारण गर्दै देवदेवीलाई प्रसन्न पार्ने परम्परा रहेको छ।
यसले धार्मिक आस्थासँगै समुदायबीच एकता र सांस्कृतिक निरन्तरतालाई मजबुत बनाउने विश्वास गरिएको छ।परम्परा अनुसार बछलेश्वरी जात्रा जस्ता महत्वपूर्ण र लामो जात्राहरूको आरम्भ पनि यही देश द्वार पूजाबाट हुने गर्दछ। यसलाई जात्राको शुभारम्भको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ, जसले जात्राभर कुनै अवरोध नआओस् र सम्पूर्ण कार्यक्रम सफलतापूर्वक सम्पन्न होस् भन्ने विश्वास व्यक्त गर्दछ।
यस पूजाको सञ्चालन तथा व्यवस्थापनमा गुठी परम्पराको विशेष भूमिका रहने गर्दछ। विशेषगरी पलोवाल गुठियारले पालोअनुसार पूजाको जिम्मेवारी सम्हाल्ने परम्परा छ। वर्तमान गुठियारले आफू भन्दा कान्छो गुठियारलाई आगामी वर्ष देश द्वार पूजा सञ्चालन गर्ने जिम्मेवारी हस्तान्तरण गर्ने चलन पनि रहेको छ।
यस प्रक्रियालाई ‘पाबु’ वा ‘पालो सुम्पने’ भनिन्छ, जुन तान्त्रिक विधि–विधानअनुसार गरिने परम्परागत संस्कार हो। यसले जिम्मेवारी हस्तान्तरण मात्र नभई पुस्तौँ देखि चल्दै आएको धार्मिक परम्पराको निरन्तरता कायम राख्ने कार्य पनि गर्दछ।
पुस्तौँ देखि चलि आएको यस्तो परम्पराले धार्मिक आस्था, सामाजिक जिम्मेवारी र सांस्कृतिक निरन्तरताको सुन्दर समन्वय प्रस्तुत गर्दै आएको छ। यही कारणले देशद्वार पूजा आज पनि उपत्यकाको धार्मिक तथा सांस्कृतिक जीवनमा विशेष महत्वका साथ मनाइँदै आएको छ।
आफ्नो प्रतिकृया दिनुहोस्